बुटवल । नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनका वरिष्ठ नेता तथा क्रान्तिकारी माओवादीका संस्थापक अध्यक्ष मोहन वैद्य ‘किरण’ले आफ्नो लामो राजनीतिक यात्रापछि पार्टीको नेतृत्व हस्तान्तरण गरेका छन्। वैद्यले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (क्रान्तिकारी माओवादी)को केन्द्रीय बैठकमार्फत महासचिव पदबाट अवकाश लिँदै पार्टीको जिम्मेवारी वरिष्ठ नेता **चन्द्रप्रकाश गजुरेल (सीपी गजुरेल)**लाई सुम्पिएका हुन्।
वैद्यको यो निर्णयले नेपालका कम्युनिष्ट आन्दोलनमा एउटा नयाँ युगको सुरुआत भएको विश्लेषण गरिएको छ। ८० वर्ष पार गरेका वैद्य पछिल्ला वर्षहरूमा स्वास्थ्यका कारण सक्रिय राजनीतिक भूमिकाबाट केही पछाडि सर्दै आएका थिए। तर, वैद्यले स्पष्ट रूपमा भनेका छन्— “संघर्ष र विचारको यात्रा रोकिँदैन, अब जिम्मेवारी नयाँ पुस्ताले वहन गर्नुपर्छ।”
राजनीतिक पृष्ठभूमि र प्रारम्भिक यात्रा
प्यूठानमा जन्मिएका मोहन वैद्य विद्यार्थी कालदेखि नै क्रान्तिकारी राजनीति प्रति आकर्षित थिए। उनले २०३५ सालतिरै नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (मशाल) गठनमा अग्रणी भूमिका खेलेका थिए। त्यसपछि २०४३ सालमा चर्चित ‘सेक्टर काण्ड’ नामक सशस्त्र अभियानको नेतृत्वसमेत उनले गरेका थिए, जसमा राजतन्त्र विरोधी अभियानका क्रममा प्रहरी चौकीमा आक्रमण र त्रिभुवनको मूर्तिमा कालो दाग लगाउने कार्य भएको थियो। उक्त अभियान असफल भएपछि वैद्यले राजनीतिक जिम्मेवारी स्वीकार्दै महासचिव पदबाट राजीनामा दिएका थिए।
माओवादी आन्दोलनमा निर्णायक योगदान
वैद्यपछि पनि भूमिगत आन्दोलनमा सक्रिय रहँदै २०५२ सालमा सुरु भएको माओवादी जनयुद्धमा उनी प्रमुख सैद्धान्तिक नेतृत्वका रूपमा उदाए। प्रचण्ड र बाबुराम भट्टराईसँग मिलेर उनले देशभर सशस्त्र आन्दोलन सञ्चालन गरे। युद्धपछिको शान्ति प्रक्रियामा प्रवेश भएपछि पनि वैद्यले “क्रान्तिकारी लक्ष्य अधुरो छ” भन्दै मुख्यधारको राजनीतिबाट असन्तुष्टि जनाउँदै अलग बाटो रोजेका थिए।
पार्टी विभाजन र नयाँ बाटो
सन् २०१२ मा वैद्यले नेकपा (माओवादी)बाट अलग भई नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (क्रान्तिकारी माओवादी) गठन गरे। उनले शान्ति प्रक्रियामा माओवादी नेतृत्वले गरेको सम्झौतालाई ‘आन्दोलनको विचलन’ भन्दै आलोचना गरेका थिए। त्यसयता उनी निरन्तर ‘सिद्धान्तमा दृढ, व्यवहारमा परिवर्तनशील’ भन्ने नारामा अडिग रहे।
विचार र योगदान
मोहन वैद्य सधैं राष्ट्रिय स्वतन्त्रता, जनसत्ता र साम्राज्यवाद विरोधी नीतिका कट्टर पक्षधर मानिन्छन्। उनले भूमि सुधार, श्रमिक अधिकार, उत्पादनमा आधारित अर्थतन्त्र, र देशको आन्तरिक स्वाधीनतामा जोड दिएका छन्। वैद्यले पटक–पटक कम्युनिष्ट आन्दोलनमा देखिएको विभाजनलाई एकतामा परिणत गर्न आह्वान पनि गरेका छन्।
नेतृत्व हस्तान्तरणको अर्थ
केन्द्रीय बैठकमार्फत वैद्यले नेतृत्व हस्तान्तरण गरेसँगै पार्टीको नयाँ महासचिवमा सीपी गजुरेलको सर्वसम्मत चयन गरिएको छ। गजुरेलले तत्कालै जिम्मेवारी ग्रहण गर्दै भने — “वैद्यज्यूले बनाएको क्रान्तिकारी मार्गलाई अझ व्यवस्थित र समसामयिक बनाउने हाम्रो लक्ष्य हुनेछ।”
यो नेतृत्व हस्तान्तरणले नेपालका कम्युनिष्ट आन्दोलनमा उत्तराधिकार र निरन्तरताको सन्देश दिएको छ। विश्लेषकहरू भन्छन् — “वैद्यले विचारको मशाल बुझाए, अब त्यो यात्रालाई गजुरेल नेतृत्वले नयाँ दिशा दिनेछ।”
निष्कर्ष
मोहन वैद्यको जीवन नेपालका जनआन्दोलन, सशस्त्र संघर्ष र राजनीतिक उतार–चढावको साक्षी हो। विचारमा दृढ र सैद्धान्तिक स्पष्टता भएका उनी अब सल्लाहकार भूमिकामा रहेर नयाँ पुस्तालाई मार्गदर्शन गर्ने तयारीमा छन्। नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनमा उनको नाम ‘आदर्श, त्याग र दृढता’ का प्रतीकका रूपमा सधैं उच्च रहिरहने छ। यद्यपि केही आलोचकहरुले समय अनुसार कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई परिस्कृत गर्न नसक्नु उनको कमजोरी रहेको बताएका छन् ।
